Phân Biệt EPD, PCF và LCA: Hiểu Đúng Về Các Tiêu Chuẩn Đánh Giá Tác Động Môi Trường

Trong bối cảnh toàn cầu ngày càng quan tâm sâu sắc đến biến đổi khí hậu, tính minh bạch về tác động môi trường của sản phẩm đã trở thành yếu tố tối quan trọng. Khi người tiêu dùng ngày càng có ý thức về hệ sinh thái và các cơ quan quản lý thắt chặt quy định, tính chính xác của các tuyên bố môi trường đang được đặt dưới “kính hiển vi”.

Tuy nhiên, thị trường vẫn còn nhiều sự nhầm lẫn do các thuật ngữ như Đánh giá vòng đời (LCA) thường bị lạm dụng bởi các đơn vị cung cấp những đánh giá môi trường quá đơn giản hóa. Bài viết này nhằm mục đích làm rõ các khái niệm Tuyên bố sản phẩm môi trường (EPD), Dấu chân carbon của sản phẩm (PCF) và Đánh giá vòng đời (LCA), nêu bật tầm quan trọng của việc hiểu rõ sự khác biệt này và hướng dẫn người tiêu dùng xác định các tuyên bố môi trường chính thống.

1. Tuyên bố Sản phẩm Môi trường (EPD – Environmental Product Declaration)

EPD là gì?

Tuyên bố Sản phẩm Môi trường (EPD) là một tài liệu toàn diện, được quốc tế công nhận, cung cấp dữ liệu môi trường có thể định lượng của một sản phẩm dựa trên bộ quy tắc nhất quán được gọi là Quy tắc Loại Sản phẩm (PCR – Product Category Rules). Được phát triển theo các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14025, EPD truyền tải hiệu suất môi trường của sản phẩm theo cách chuẩn hóa và đáng tin cậy. Tài liệu này bao gồm nhiều tác động môi trường khác nhau, bao gồm lượng khí thải carbon, mức tiêu thụ nước và ô nhiễm, cho phép các tổ chức truyền tải các thuộc tính môi trường của sản phẩm một cách minh bạch và khách quan.

EPD hoạt động như thế nào?

Việc tạo ra một EPD bao gồm nhiều bước quan trọng, từ thu thập dữ liệu về nguyên liệu thô đến tiêu thụ tài nguyên và dữ liệu chất thải của sản phẩm. Giai đoạn thu thập dữ liệu này được hướng dẫn bởi sự lựa chọn đơn vị vận hành chương trình và Quy tắc Loại Sản phẩm (PCR), xác định các giai đoạn vòng đời cụ thể và các hạng mục tác động cần đánh giá.

Một quy trình đánh giá vòng đời (LCA) tuân thủ PCR sẽ được thực hiện sau khi thu thập dữ liệu. Một báo cáo nền (hoặc báo cáo LCA) sẽ trình bày chi tiết về phương pháp luận, các giả định và các tiêu chuẩn đã tuân thủ trong quá trình đánh giá để phục vụ cho việc thẩm định của bên thứ ba.

Thẩm định bởi bên thứ ba là yếu tố cốt lõi cho uy tín của EPD, đảm bảo rằng nó đáp ứng các yêu cầu của PCR liên quan và các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14025, ISO 21930 và ISO 14044. Sau khi được thẩm định, đơn vị vận hành chương trình sẽ công bố EPD, giúp hiệu suất môi trường của sản phẩm có thể truy cập công khai. Quá trình này nhấn mạnh độ tin cậy của EPD, phân biệt nó với các nhãn hiệu thiếu sự chứng thực độc lập và củng cố giá trị của nó trong các hệ thống đánh giá công trình xanh, mua sắm công và tuân thủ quy định.

Hiện nay, quy trình tạo lập một EPD thường mất trung bình hơn 6 tháng để hoàn thành theo tiêu chuẩn ngành.

Thông qua EPD, các nhà sản xuất có thể cung cấp một báo cáo minh bạch về tác động môi trường của sản phẩm, từ khâu khai thác đến thải bỏ, tạo điều kiện cho việc ra quyết định sáng suốt của người mua và các nhà quy hoạch.

2. Dấu chân Carbon của Sản phẩm (PCF – Product Carbon Footprint)

PCF là gì?

Dấu chân Carbon của Sản phẩm (PCF) tổng hợp tổng lượng khí thải nhà kính liên quan đến một sản phẩm trong suốt vòng đời của nó, từ việc khai thác nguyên liệu thô đến sản xuất, sử dụng và thải bỏ. Thước đo toàn diện này được biểu thị bằng CO2 tương đương (CO2e), cung cấp một bức tranh rõ ràng về tác động môi trường của sản phẩm. Tương tự, Dấu chân Carbon của một Sản phẩm (CFP) về cơ bản giống với PCF, chỉ khác nhau về quy ước gọi tên.

PCF hoạt động như thế nào?

Quy trình tính toán PCF bao gồm một số bước, bắt đầu bằng việc xác định các câu hỏi hoặc mục tiêu cụ thể mà PCF hướng tới giải quyết. Sự rõ ràng này đảm bảo việc đánh giá được điều chỉnh để đáp ứng các nhu cầu cụ thể mà không rơi vào tình trạng “tẩy xanh” (greenwashing). Ranh giới hệ thống của PCF, có thể là “từ khai thác đến thải bỏ” (cradle-to-grave) hoặc “từ khai thác đến xuất xưởng” (cradle-to-gate), sẽ quyết định phạm vi các giai đoạn vòng đời được xem xét trong phân tích.

1. Xác định vấn đề: Bước đầu tiên bao gồm việc xác định mục đích của việc tính toán PCF, từ việc tìm hiểu dấu chân carbon chung của sản phẩm đến việc so sánh nó với các sản phẩm thay thế hoặc xác định các điểm nóng trong chuỗi cung ứng.

2. Thiết lập ranh giới hệ thống: Việc quyết định PCF sẽ bao gồm toàn bộ vòng đời sản phẩm (cradle-to-grave) hay chỉ đến thời điểm rời khỏi nhà máy (cradle-to-gate) là rất quan trọng. Quyết định này ảnh hưởng đến việc những loại khí thải nào được tính toán.

3. Thu thập dữ liệu: Thu thập thông tin quy trình sản xuất và dữ liệu phát thải là chìa khóa để tính toán PCF. Dữ liệu này có thể là dữ liệu sơ cấp (được công ty kiểm soát và biết trực tiếp) hoặc thứ cấp (như các hệ số phát thải trung bình hoặc thông tin mô hình hóa).

4. Tính toán phát thải: PCF được tính bằng cách nhân dữ liệu hoạt động với các hệ số phát thải tương ứng cho từng giai đoạn trong ranh giới hệ thống. Bảng kiểm kê này sau đó tạo cơ sở để xác định các chiến lược giảm phát thải và cải thiện tính bền vững.

Thời gian trung bình của ngành để hoàn thành một PCF thường mất 2-3 tháng. Tuy nhiên, với các giải pháp công nghệ tiên tiến, quy trình này có thể được rút ngắn đáng kể, giúp doanh nghiệp nhanh chóng xác định các điểm nóng phát thải.

3. Đánh giá Vòng đời (LCA – Life Cycle Assessment)

LCA là gì?

Đánh giá Vòng đời (LCA) là một phương pháp toàn diện để đánh giá các tác động môi trường của một sản phẩm, dịch vụ hoặc quy trình trong suốt vòng đời của nó. Đánh giá này bao gồm tất cả các giai đoạn: từ khai thác nguyên liệu thô (sản xuất) qua chế tạo, phân phối, sử dụng và cuối vòng đời (thải bỏ hoặc tái chế).

LCA xem xét cả các tác động trực tiếp liên quan đến các giai đoạn này và các tác động gián tiếp, chẳng hạn như từ các quy trình thượng nguồn (nhà cung cấp) và hạ nguồn (quản lý chất thải). LCA cung cấp một cái nhìn tổng thể về các tác động môi trường bằng cách kiểm tra các đầu vào (như sử dụng nước và đất) và đầu ra (phát thải vào không khí, nước và đất).

LCA hoạt động như thế nào?

Quy trình thực hiện LCA được xác định bởi các tiêu chuẩn quốc tế (ISO 14040 và 14044), phác thảo phương pháp tiếp cận gồm bốn giai đoạn:

1. Xác định Mục tiêu & Phạm vi: Giai đoạn đầu xác định rõ mục đích của LCA, bao gồm sản phẩm/dịch vụ cần đánh giá, cơ sở so sánh (đơn vị chức năng) và mức độ chi tiết cần thiết.

2. Phân tích Kiểm kê (LCI): Tại giai đoạn này, việc biên soạn dữ liệu và phân tích kiểm kê các yếu tố đầu vào/đầu ra môi trường diễn ra. Kết quả là một danh sách chi tiết của tất cả các yếu tố liên quan đến vòng đời sản phẩm.

3. Đánh giá Tác động (LCIA): Tại đây, việc sử dụng tài nguyên và phát thải được phân loại theo các tác động môi trường tiềm năng của chúng. Giai đoạn này chuyển đổi dữ liệu kiểm kê thành thông tin có ý nghĩa về tác động môi trường.

4. Diễn giải: Giai đoạn cuối cùng thảo luận về kết quả LCA, tập trung vào sự đóng góp, mức độ liên quan, độ tin cậy và các hạn chế. Bước này rất quan trọng để đánh giá một cách hệ thống các cơ hội giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

4. Phân biệt giữa EPD, PCF và LCA

Khi đi sâu vào sự phức tạp của EPD, PCF và LCA, rõ ràng là mỗi công cụ đều đóng một vai trò then chốt trong hành trình hướng tới phát triển bền vững.

• EPD (Tuyên bố sản phẩm môi trường): Là các tài liệu đặc thù của sản phẩm cung cấp cái nhìn định lượng về hiệu suất môi trường. Được quản lý bởi các tiêu chuẩn quốc tế và PCR, EPD đóng vai trò như một “ngọn hải đăng” về uy tín, cho phép các tổ chức truyền thông minh bạch về các thuộc tính môi trường theo cách thức chuẩn hóa.

• PCF (Dấu chân Carbon sản phẩm): Tập trung cụ thể vào việc đo lường tổng lượng khí thải nhà kính (CO2e). Công cụ này là công cụ đắc lực trong việc xác định các “điểm nóng” carbon và xây dựng chiến lược giảm phát thải.

• LCA (Đánh giá vòng đời): Cung cấp cái nhìn toàn diện nhất, bao quát mọi giai đoạn của vòng đời sản phẩm. Thông qua quy trình ISO chuẩn hóa, LCA đánh giá đa dạng các tác động môi trường, mang lại góc nhìn “từ cái nôi đến nấm mồ”.

Trong kỷ nguyên mà tính bền vững của môi trường không chỉ là mục tiêu mà là sự cần thiết, việc phân biệt giữa EPD, PCF và LCA là vô cùng quan trọng.

• EPD cung cấp cách thức chuẩn hóa và đáng tin cậy để truyền thông hiệu suất môi trường.

• PCF tập trung định lượng khí thải nhà kính, cung cấp thông tin chi tiết cho chiến lược giảm carbon.

• LCA cung cấp phân tích toàn diện về tác động môi trường, hướng dẫn các nỗ lực giảm thiểu tác động tổng thể.

Thời gian qua, CIC đã hỗ trợ nhiều khách hàng ở nhiều mảng ngành nghề, sản xuất khác nhau, đặc biệt là các ngành liên quan tới sản xuất vật liệu xây dựng như xi măng, sắt, thép, nhựa,… thực hiện các dự án PCF, LCA và EPD. Xem thêm các dự án về PCF, LCA và EPD tại đây. 

Nguồn: Tổng hợp