EU sẽ bắt buộc công bố phát thải vòng đời WBLCA cho mọi tòa nhà mới từ năm 2030
Liên minh châu Âu (EU) vừa công bố khung tính toán mới nhằm đánh giá “tiềm năng nóng lên toàn cầu” (Global Warming Potential – GWP) của các công trình xây dựng trong suốt vòng đời của tòa nhà. Quy định này được xem là một bước đi quan trọng nhằm siết chặt phát thải carbon trong ngành xây dựng – lĩnh vực hiện đang chiếm tỷ trọng phát thải rất lớn trên toàn cầu.
Theo khung quy định mới của EU, từ tháng 1/2028, tất cả các công trình mới có diện tích sàn trên 1.000 m² sẽ phải tính toán và công bố lượng phát thải khí nhà kính trong toàn bộ vòng đời công trình trong chứng nhận hiệu suất năng lượng (EPC). Đến tháng 1/2030, yêu cầu này sẽ được mở rộng cho toàn bộ các tòa nhà mới tại EU.
Khung tính toán được ban hành theo Quy định Ủy quyền (EU) 2026/52, thuộc phiên bản sửa đổi của Chỉ thị Hiệu suất Năng lượng Công trình (EPBD) được EU thông qua năm 2024. Mục tiêu của quy định là tạo ra một phương pháp tính toán thống nhất giữa các quốc gia thành viên, giúp việc đánh giá phát thải công trình trở nên minh bạch và có thể so sánh.
Phát thải vòng đời công trình là gì?
Phát thải vòng đời công trình thường được xác định qua một quá trình gọi là Whole Building Life Cycle Assessment (WBLCA) – tức đánh giá vòng đời toàn bộ công trình, hiện đang trở thành xu hướng quan trọng trong các tiêu chuẩn công trình xanh và quy định carbon trên toàn cầu. Theo đó, EU không chỉ đánh giá lượng điện hay nhiên liệu tiêu thụ khi vận hành công trình như trước đây, mà yêu cầu tính toán toàn bộ phát thải carbon xuyên suốt vòng đời của tòa nhà, bao gồm:
- Sản xuất vật liệu xây dựng như thép, xi măng, kính, nhôm;
- Vận chuyển vật liệu;
- Thi công tại công trường;
- Giai đoạn vận hành và sử dụng năng lượng;
- Thay thế vật liệu trong quá trình sử dụng;
- Phá dỡ công trình;
- Xử lý chất thải, tái chế và tái sử dụng vật liệu.
Nói cách khác, một tòa nhà trong tương lai sẽ không còn được đánh giá chỉ bởi mức tiêu thụ điện thấp hay hệ thống điều hòa tiết kiệm năng lượng, mà còn bởi “dấu chân carbon” của toàn bộ vật liệu và quá trình hình thành công trình đó.
Vì sao ngành xây dựng đang bị siết phát thải mạnh hơn?
Theo Ủy ban châu Âu, các dự án xây dựng mới hiện chỉ chiếm khoảng 1% tổng diện tích sàn của quỹ công trình tại EU, nhưng lại tạo ra tới 18% tổng phát thải vòng đời của toàn bộ ngành xây dựng. Ngoài ra, chất thải xây dựng và phá dỡ hiện chiếm khoảng 40% tổng lượng chất thải phát sinh tại EU.
Điều này lý giải vì sao thế giới đang ngày càng chuyển trọng tâm từ tiết kiệm năng lượng vận hành sang giảm phát thải toàn vòng đời.
Trước đây, phần lớn các chứng nhận xanh tập trung vào việc giảm điện năng tiêu thụ khi vận hành công trình. Tuy nhiên, khi các tòa nhà ngày càng tiết kiệm năng lượng hơn, lượng carbon “ẩn” trong vật liệu xây dựng lại trở thành nguồn phát thải lớn hơn đáng kể.
Xi măng, thép và vật liệu xây dựng đang trở thành tâm điểm
Sản xuất xi măng hiện được xem là một trong những ngành công nghiệp phát thải CO₂ lớn nhất thế giới. Trong khi đó, thép xây dựng, kính và nhôm cũng tiêu tốn lượng năng lượng rất lớn trong quá trình sản xuất.
Vì vậy, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế đang thúc đẩy việc sử dụng vật liệu carbon thấp, thép xanh, xi măng xanh, vật liệu tái chế hoặc vật liệu sinh học như gỗ kỹ thuật để giảm phát thải ngành xây dựng.
EU cho biết quy định mới sẽ góp phần thúc đẩy nhu cầu đối với các vật liệu xây dựng carbon thấp và tạo động lực đổi mới cho ngành công nghiệp vật liệu. Đồng thời, việc công bố phát thải vòng đời cũng giúp các nhà đầu tư, chủ dự án và người mua bất động sản có thêm thông tin minh bạch về tác động môi trường của công trình.
Thế giới đang chuyển sang xu hướng “Whole Life Carbon”
Không chỉ châu Âu, xu hướng siết chặt carbon ngành xây dựng hiện cũng đang lan rộng trên toàn cầu. Anh, Pháp, Hà Lan, Đan Mạch hay Phần Lan đều đã ban hành hoặc chuẩn bị áp dụng các yêu cầu đánh giá carbon vòng đời cho công trình mới.
Nhiều hệ thống chứng nhận công trình xanh quốc tế như LEED, BREEAM, hay DGNB cũng ngày càng chú trọng đến đánh giá vòng đời (LCA – Life Cycle Assessment) và phát thải carbon của vật liệu xây dựng cũng như của cả công trình.
Đây được xem là giai đoạn chuyển đổi lớn của ngành xây dựng toàn cầu: từ tối ưu năng lượng vận hành sang quản lý toàn bộ phát thải carbon của công trình trong suốt vòng đời tồn tại.
Việt Nam sẽ chịu tác động như thế nào?
Đối với Việt Nam, xu hướng này có thể sẽ tạo ra áp lực đáng kể cho các doanh nghiệp xây dựng, sản xuất vật liệu và bất động sản trong tương lai.
Khi các thị trường quốc tế ngày càng yêu cầu minh bạch phát thải carbon, các dự án bất động sản hoặc vật liệu xây dựng có phát thải cao sẽ gặp bất lợi trong cạnh tranh, đặc biệt với các dự án hướng tới nguồn vốn quốc tế hoặc các vật liệu hướng tới thị trường xuất khẩu. Ngược lại, các sản phẩm vật liệu có thực hiện Đánh giá vòng đời (LCA) và sở hữu Tuyên bố sản phẩm môi trường (EPD) sẽ có nhiều lợi thế hơn trong quá trình lựa chọn vật liệu cho các dự án xanh hoặc trên thị trường quốc tế, nhờ khả năng chứng minh minh bạch tác động môi trường và phát thải carbon.
Trong bối cảnh đó, việc áp dụng các công cụ Đánh giá vòng đời (LCA), Tuyên bố sản phẩm môi trường (EPD), cũng như tích hợp chiến lược giảm carbon ngay từ giai đoạn thiết kế sẽ ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng thay vì chỉ là lựa chọn tự nguyện.
Việc EU chính thức áp dụng khung tính toán phát thải vòng đời cho công trình cho thấy ngành xây dựng toàn cầu đang bước vào một giai đoạn mới: không chỉ xây dựng “xanh” về vận hành, mà còn phải “xanh” từ vật liệu, thi công cho tới tháo dỡ cuối vòng đời công trình.
