Ứng dụng CCUS: Lối mở giảm phát thải cho nhiệt điện, xi măng và thép Việt Nam
Ứng dụng CCUS đang mở thêm hướng giảm phát thải cho các ngành công nghiệp lớn. Với nhiệt điện, xi măng và thép Việt Nam, cơ hội nằm ở việc lựa chọn nguồn CO₂ phù hợp, tận dụng điều kiện nhà máy và xác định đầu ra ngay từ đầu. Những dự án đã triển khai trên thế giới mang lại kinh nghiệm để doanh nghiệp từng bước tiếp cận công nghệ này.
Nhiệt điện, xi măng và thép đang đứng trước yêu cầu giảm phát thải trong khi vẫn phải duy trì sản xuất và sức cạnh tranh. Bên cạnh tiết kiệm năng lượng, điện sạch và đổi mới dây chuyền, công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ CO₂ — CCUS — mở thêm một hướng xử lý lượng carbon phát sinh ngay tại nhà máy.
Tại hội thảo về CCUS diễn ra ngày 27/10/2026 ở Hà Nội, các cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp cùng trao đổi về khả năng đưa công nghệ này vào thực tiễn Việt Nam. Vấn đề được đặt ra là lựa chọn đúng cơ sở, đúng quy mô và bảo đảm an toàn trong toàn bộ quá trình thu giữ, vận chuyển, sử dụng hoặc lưu trữ CO₂.
Trên thế giới, CO₂ đã được thu hồi từ khí thải nhà máy điện, dây chuyền xi măng và khí lò cao. Những bước đi này cho thấy CCUS đã hiện diện trong sản xuất, đồng thời gợi mở cách tiếp cận phù hợp hơn cho doanh nghiệp Việt Nam.
Nhiệt điện: Thêm một hướng xử lý CO₂ từ khí thải
Với nhiệt điện, CCUS tạo thêm khả năng thu hồi CO₂ trước khi dòng khí thải đi vào khí quyển. Hệ thống thu giữ có thể được bổ sung vào nhà máy, sau đó chuyển CO₂ sang công đoạn xử lý để sử dụng hoặc lưu trữ.
Một ví dụ là tổ máy số 3 của Nhà máy điện Boundary Dam tại Canada. Hệ thống CCS tại đây bắt đầu hoạt động từ năm 2014. Theo SaskPower, riêng năm 2025, cơ sở đã thu giữ hơn 721.000 tấn CO₂. Đây là số liệu vận hành thực tế, cho thấy thu giữ carbon có thể trở thành một phần trong hoạt động của nhà máy điện.
Với Việt Nam, kinh nghiệm đáng chú ý nằm ở cách tích hợp hệ thống mới với dây chuyền hiện hữu. Thu giữ CO₂ cần thêm năng lượng, vì vậy nhà máy phải tính cả ảnh hưởng đến hiệu suất phát điện, nhu cầu hơi và chi phí vận hành. Khả năng bố trí thiết bị, lịch bảo dưỡng và phương án đưa CO₂ ra khỏi nhà máy cũng cần được xem xét cùng lúc.
Do đó, hướng đi phù hợp là sàng lọc những tổ máy có điều kiện thuận lợi để đánh giá trước. Quyết định đầu tư cần gắn với thời gian vận hành còn lại và kế hoạch chuyển dịch năng lượng của từng cơ sở.
Xi măng: Giảm carbon từ chính quá trình tạo ra clinker
Xi măng có một đặc điểm khiến bài toán giảm phát thải trở nên khó hơn: CO₂ phát sinh cả khi đốt nhiên liệu và khi nung đá vôi để sản xuất clinker. Vì vậy, dù nhà máy cải thiện hiệu suất hoặc thay nhiên liệu, một phần phát thải từ nguyên liệu vẫn cần được xử lý. Đây là khoảng trống mà công nghệ thu giữ carbon có thể hỗ trợ.
Tại Na Uy, Nhà máy xi măng Brevik đã đưa CCS vào dây chuyền sản xuất. Hệ thống khánh thành tháng 6/2025 có công suất thiết kế khoảng 400.000 tấn CO₂ mỗi năm, tương đương khoảng một nửa phát thải của nhà máy. Đến tháng 10/2025, Heidelberg Materials công bố bắt đầu giao xi măng evoZero ứng dụng CCS cho khách hàng tại châu Âu.
Câu chuyện này gợi mở một hướng tiếp cận cho ngành xi măng Việt Nam: kết nối đầu tư giảm phát thải với nhu cầu thị trường đối với vật liệu có dấu chân carbon thấp.
Trong thực tế, doanh nghiệp có thể bắt đầu từ một dây chuyền clinker, đánh giá nguồn khí và khả năng tích hợp hệ thống thu giữ. Quy mô đầu tư cần đi cùng phương án sử dụng hoặc lưu trữ CO₂, thay vì chỉ tập trung vào thiết bị tại nhà máy. Kinh nghiệm từ Brevik cũng cho thấy công đoạn thu giữ phải phối hợp với bồn chứa, lịch tàu, nơi tiếp nhận và năng lực lưu trữ phía sau.
Ngành thép: Bắt đầu từ nguồn khí phù hợp trong nhà máy
Trong ngành thép, CCUS có thể được tiếp cận từ một công đoạn cụ thể trước khi mở rộng. Cách làm này giúp doanh nghiệp kiểm chứng công nghệ với dòng khí thực tế và tích lũy kinh nghiệm vận hành.
Tata Steel đã lựa chọn hướng đi đó tại Jamshedpur, Ấn Độ. Năm 2021, doanh nghiệp đưa vào vận hành hệ thống thu giữ CO₂ từ khí lò cao với quy mô 5 tấn/ngày, sử dụng CO₂ thu hồi ngay tại cơ sở. Dự án có quy mô trình diễn, phục vụ việc thu thập dữ liệu và chuẩn bị cho khả năng mở rộng sau này.
Đối với doanh nghiệp thép Việt Nam, điểm có thể tham khảo là bắt đầu từ nguồn khí dễ tiếp cận và đầu ra rõ ràng. Một dự án nhỏ, được theo dõi đầy đủ, có thể giúp làm rõ mức tiêu hao năng lượng, yêu cầu bảo dưỡng và ảnh hưởng đến sản xuất trước khi quyết định đầu tư lớn.
Tuy nhiên, mỗi nhà máy thép có một bài toán khác nhau. Cơ sở sử dụng lò cao cần xem xét nguồn khí và cân bằng năng lượng của tổ hợp; cơ sở dùng thép phế liệu và lò điện cần đồng thời chú trọng chất lượng nguyên liệu và nguồn điện. CCUS vì vậy nên nằm trong kế hoạch giảm phát thải chung, cùng với tiết kiệm năng lượng, tái chế và đổi mới công nghệ.
Việt Nam: Cơ hội bắt đầu từ nhà máy và đầu ra CO₂
Điểm chung giữa ba ngành là thiết bị thu giữ mới chỉ giải quyết một phần công việc. Để dự án vận hành lâu dài, doanh nghiệp cần biết CO₂ sau thu hồi sẽ được đưa đi đâu, ai tiếp nhận và chi phí của cả chuỗi là bao nhiêu.
Nếu lựa chọn sử dụng CO₂, dự án cần gắn với nhu cầu tiêu thụ thực tế. Nếu lựa chọn lưu trữ, doanh nghiệp cần tiếp cận hạ tầng vận chuyển và địa điểm đã được đánh giá phù hợp. Mô hình nhiều cơ sở cùng sử dụng hạ tầng chung cũng là một hướng đáng xem xét; Northern Lights tại Na Uy là ví dụ về dịch vụ tiếp nhận, vận chuyển và lưu trữ CO₂ cho các nguồn phát thải công nghiệp.
Một điểm cần làm rõ là thu hồi CO₂ để sử dụng không tự động đồng nghĩa với giữ carbon lâu dài. Hiệu quả giảm phát thải còn phụ thuộc vào năng lượng xử lý, sản phẩm tạo ra và khả năng CO₂ quay lại khí quyển sau sử dụng.
Với doanh nghiệp Việt Nam, bước khởi đầu thiết thực là rà soát nguồn phát thải, xác định công đoạn ưu tiên và trao đổi với đối tác công nghệ. Từ những dữ liệu này, nhà máy có thể lựa chọn thử nghiệm ở quy mô phù hợp, thay vì phải quyết định ngay một dự án lớn.
Trong nước, CIC đã công bố việc phối hợp cùng CO2 Tech của Australia và VICEM Hà Tiên tham gia Net Zero Challenge 2025 để đề xuất dự án thử nghiệm CCUS và tìm kiếm tài trợ triển khai. Hoạt động này cho thấy sự quan tâm kết nối giữa doanh nghiệp sản xuất và đối tác công nghệ trong quá trình tiếp cận giải pháp.
Tư vấn định hướng ứng dụng CCUS cùng Net Zero 2050
Doanh nghiệp nhiệt điện, xi măng và thép đang xem xét thu hồi CO₂ có thể liên hệ Net Zero 2050 để trao đổi về nhu cầu, dữ liệu hiện trạng và kết nối tư vấn công nghệ phù hợp với điều kiện nhà máy.
Net Zero 2050 — Công ty Cổ phần Công nghệ và Tư vấn CIC
Hotline: 0866 059 659 – 033 226 8626
Email: info@cic.com.vn
Website: www.netzero2050.vn
