Tiêu chuẩn Net Zero quốc tế đầu tiên nhấn mạnh giảm phát thải thực chất hơn là báo cáo

Tiêu chuẩn Net Zero quốc tế đầu tiên đã được thiết kế ngày 17/6/2026 bởi Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế ISO. Tổ chức đã khởi động tham vấn công khai đối với dự thảo ISO/DIS 14060 – Net Zero Aligned Organizations nhằm hỗ trợ các tổ chức xây dựng kế hoạch chuyển đổi Net Zero đáng tin cậy, toàn diện và có thể xác minh độc lập. Dự thảo này đang trong giai đoạn tham vấn 12 tuần thông qua các thành viên quốc gia của ISO tại hơn 170 quốc gia.

Đọc thêm bài viết: ISO và GHG Protocol Hợp Tác Chiến Lược: Hướng Tới Bộ Tiêu Chuẩn Kiểm kê Khí nhà kính Toàn Cầu

Điểm đáng chú ý của ISO 14060 là tiêu chuẩn này không chỉ tập trung vào báo cáo hay công bố thông tin khí hậu, mà đặt trọng tâm vào giảm phát thải khí nhà kính thực chất ở cấp độ tổ chức.

Lộ trình Net Zero cần tính đến yếu tố công bằng

Tiêu chuẩn Net Zero quốc tế đầu tiên trên thế giới đề xuất rằng các doanh nghiệp hoạt động tại nền kinh tế mới nổi có thể được hưởng ngân sách carbon lớn hơn so với các doanh nghiệp cùng ngành tại thị trường phát triển. Cách tiếp cận này đưa một cuộc tranh luận lâu nay về công lý khí hậu vào trong quá trình xây dựng tiêu chuẩn.

Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế — cơ quan điều phối 177 tổ chức tiêu chuẩn quốc gia — sẽ công bố bản dự thảo tiêu chuẩn Net Zero đầu tiên của mình vào thứ Tư. Mục tiêu của ISO là thúc đẩy doanh nghiệp vượt ra khỏi phạm vi công bố thông tin, để tập trung nhiều hơn vào giảm phát thải thực tế.

Tiêu chuẩn này, được gọi là ISO 14060, đã được phát triển trong gần hai năm, sau bộ hướng dẫn Net Zero cho doanh nghiệp mà ISO công bố vào năm 2022. Tiêu chuẩn này cũng được đưa ra sau tiêu chuẩn ISO về tài chính bền vững, được công bố vào đầu tháng Sáu.

Tổ chức ISO cho biết tiêu chuẩn này sẽ giúp doanh nghiệp xây dựng kế hoạch chuyển đổi đáng tin cậy, xem kế hoạch chuyển đổi là “phương tiện để cắt giảm phát thải ở cấp độ tổ chức, đồng thời biến các mục tiêu Net Zero thành hành động đáng tin cậy và có thể xác minh”.

Dự thảo ISO/DIS 14060, được Sustainable Views tiếp cận, cũng có điểm khác biệt so với nhiều khung khí hậu doanh nghiệp hiện nay. Cụ thể, dự thảo đề xuất rằng các lộ trình chuyển đổi cần “phản ánh các nguyên tắc công bằng và công lý”, qua đó gợi ý rằng doanh nghiệp tại các nền kinh tế mới nổi có thể được phân bổ ngân sách carbon lớn hơn.

Điều này cũng có thể đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp này được đặt mốc thời gian đạt Net Zero muộn hơn. Tổ chức ISO cho rằng các lộ trình chuyển đổi cần phù hợp với mục tiêu khí hậu quốc gia, đồng thời về tổng thể vẫn phải nằm trong ngân sách carbon toàn cầu phù hợp với Thỏa thuận Paris.

ISO lưu ý rằng hầu hết các lộ trình ngành phổ biến hiện nay, chẳng hạn như các lộ trình do Cơ quan Năng lượng Quốc tế đề xuất, “được xây dựng dựa trên tối ưu hóa chi phí và không tự thân tích hợp yếu tố công bằng và công lý”.

Nhìn xa hơn việc báo cáo

Để được chứng nhận, doanh nghiệp sẽ phải xây dựng kế hoạch chuyển đổi kèm theo các mốc thời gian cụ thể, bao gồm kế hoạch giám sát, báo cáo và xác minh bởi bên thứ ba. Các kế hoạch này phải bao gồm cả mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính dài hạn và mục tiêu trung hạn, ước tính về phát thải còn lại dự kiến, cũng như các cơ hội kinh doanh và rủi ro liên quan đến sự phù hợp với mục tiêu Net Zero. Doanh nghiệp cũng phải trình bày chi tiết cách thức tổ chức sẽ đạt được các mục tiêu đó.

Đọc thêm bài viết: Những điều cần biết về nguồn phát thải khí nhà kính theo GHG Protocol và ISO 14064 

Noelia Garcia Nebra, Giám đốc phụ trách bền vững và quan hệ đối tác của ISO, chia sẻ với Sustainable Views rằng, dù báo cáo “luôn là một phần quan trọng trong các tiêu chuẩn của chúng tôi”, nhưng đó lại là “điều cuối cùng mà mọi doanh nghiệp nên thực hiện. Đối với ISO, điều đặc biệt quan trọng là toàn bộ những gì diễn ra trước bước báo cáo”.

“Chưa từng có tiêu chuẩn nào trên thị trường toàn diện và chặt chẽ như tiêu chuẩn này.”

Theo các chuyên gia tham gia xây dựng dự thảo, ISO 14060 được đánh giá là một tiêu chuẩn toàn diện và chặt chẽ đối với kế hoạch chuyển đổi Net Zero ở cấp độ tổ chức. Tiêu chuẩn này không chỉ tập trung vào báo cáo phát thải, mà còn hướng dẫn doanh nghiệp xây dựng mục tiêu, lộ trình giảm phát thải, cơ chế quản trị, giám sát và xác minh tiến độ thực hiện.

Trong bối cảnh có nhiều khung hướng dẫn khí hậu tự nguyện đang được áp dụng, ISO 14060 được kỳ vọng sẽ trở thành một khung tham chiếu chung, giúp doanh nghiệp — đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa — tiếp cận Net Zero một cách rõ ràng, bài bản và dễ triển khai hơn.

Theo dữ liệu từ nền tảng công bố thông tin môi trường CDP, trong năm 2023, hơn 4.000 doanh nghiệp cho biết họ đã xây dựng kế hoạch chuyển đổi khí hậu, nhưng chỉ 7% trong số đó có chiến lược đủ khả năng để đạt Net Zero.

Gallagher nói với Sustainable Views: “Vai trò của hệ thống tiêu chuẩn quốc tế là hội tụ, hài hòa và sau đó mở rộng các thực hành tốt nhất. Đây là bộ công cụ toàn diện đầu tiên dành cho kế hoạch chuyển đổi ở cấp độ tổ chức. Chưa từng có tiêu chuẩn nào trên thị trường toàn diện và chặt chẽ như tiêu chuẩn này.”

Việc công bố tiêu chuẩn này diễn ra sau khi Sáng kiến Mục tiêu Dựa trên Khoa học công bố phiên bản thứ hai của tiêu chuẩn Net Zero cho doanh nghiệp vào tuần trước. Trong khi SBTi trước đây thường đặt ra các giới hạn theo tỷ lệ phần trăm cho từng loại phát thải khác nhau, tiêu chuẩn ISO lại cung cấp hướng dẫn về cách xây dựng mục tiêu như vậy. Garcia Nebra cho biết tiêu chuẩn này được thiết kế để bổ trợ cho các tiêu chuẩn của SBTi và được phát triển với sự hợp tác của tổ chức này.

Theo đề xuất của tổ chức ISO, việc được chứng nhận có nghĩa là một doanh nghiệp có kế hoạch chuyển đổi đáng tin cậy — chứ không có nghĩa là lộ trình khử carbon cụ thể của doanh nghiệp đó chắc chắn là lộ trình đúng, Gallagher cho biết.

Loại bỏ carbon — nhưng cần thận trọng

Dự thảo tiêu chuẩn có cách tiếp cận khá chặt chẽ đối với tín chỉ carbon. Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế cho rằng các tổ chức cần ưu tiên giảm phát thải trong chính hoạt động của mình ở mức tối đa có thể.

Tín chỉ loại bỏ carbon có thể được sử dụng cho phát thải còn lại khi doanh nghiệp đã tiến gần đến Net Zero, nhưng không được dùng để tuyên bố tiến độ đạt được đối với mục tiêu giảm phát thải trung hạn hoặc mục tiêu giảm phát thải Net Zero.

Gallagher cho biết: “Các tổ chức nên được ghi nhận vì đã giảm dấu chân carbon của mình thông qua việc mua bù trừ phát thải, nhưng ưu tiên cuối cùng vẫn phải là giảm thiểu lượng phát thải khí nhà kính thực tế mà tổ chức đó chịu trách nhiệm.”

Từ góc nhìn Net Zero 2050

Trong bối cảnh các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng nhấn mạnh vào hành động giảm phát thải thực chất, doanh nghiệp Việt Nam càng cần chuẩn bị sớm để không bị động trước yêu cầu từ thị trường, chuỗi cung ứng, nhà đầu tư và các quy định trong nước.

Liên hệ Net Zero 2050 để được cung cấp dịch vụ kiểm kê khí nhà kính, tư vấn xây dựng kế hoạch giảm phát thải và lộ trình chuyển đổi Net Zero phù hợp với định hướng tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14060.

Công ty CP Công nghệ và Tư vấn CIC

• Trụ sở chính: Tầng 4, VG Building, Số 235 Nguyễn Trãi, Khương Đình, Hà Nội
• Chi nhánh TP HCM: Số 36 Nguyễn Huy Lượng, P. Bình Thạnh, TP. Hồ Chí Minh 
• Hotline: 0866.059.659
• Website: cic.com.vn – netzero2050.vn

Nguồn: sustainableviews.com