COP31 Tại Thổ Nhĩ Kỳ: Điện Khí Hóa, Định Giá Các-Bon Và Tài Chính Khí Hậu Trở Thành Trọng Tâm Của Lộ Trình Net Zero
Diễn ra từ ngày 9 đến 20/11/2026 tại Antalya, COP31 đang đặt các quốc gia trước một thực tế rõ ràng: thế giới đã đạt những tiến bộ đo được trong giảm phát thải, nhưng mục tiêu 1,5°C ngày càng khó giữ. Điện khí hóa bằng năng lượng sạch, khử các-bon công nghiệp nặng và mở rộng định giá các-bon nổi lên là những hướng đi then chốt.
Hội nghị lần thứ 31 các Bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi khí hậu (COP31) do Thổ Nhĩ Kỳ đăng cai, Australia đảm nhận vai trò điều phối các phiên đàm phán chính thức. Hội nghị quy tụ đại diện hàng trăm quốc gia cùng nhiều lãnh đạo tài chính và doanh nghiệp. Khác với nhiều kỳ trước, các thảo luận năm nay gắn trực tiếp với chi phí năng lượng của hộ gia đình và doanh nghiệp, thay vì chỉ dừng ở những cam kết mang tính tuyên bố.
Đối với Việt Nam, quốc gia đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 tại COP26 (Glasgow, tháng 11/2021), các định hướng được bàn thảo tại Antalya sẽ ảnh hưởng tới cách thị trường quốc tế đánh giá hàng hóa, nguồn điện và dữ liệu phát thải của doanh nghiệp trong những năm tới.
Chủ tịch COP31 Murat Kurum khẳng định giới hạn mức tăng nhiệt 1,5°C của Thỏa thuận Paris tiếp tục là định hướng xuyên suốt của hội nghị. Tuy nhiên, Báo cáo Khoảng cách phát thải 2026 của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) cho rằng nhiệt độ toàn cầu nhiều khả năng sẽ tạm thời vượt ngưỡng này, lên mức đỉnh khoảng 1,7–1,8°C vào giữa thế kỷ trước khi giảm dần.
Ở chiều tích cực, Ủy ban Chuyển dịch Năng lượng (ETC), trong thư gửi Chủ tịch COP31 và Chủ tịch đàm phán Chris Bowen, đánh giá nỗ lực của các nước trong khoảng một thập kỷ qua đã kéo mức tăng nhiệt dự báo từ 3,6°C xuống còn khoảng 2,6°C. Điều này cho thấy chính sách khí hậu, khi được thực thi, mang lại kết quả cụ thể, song khoảng cách tới mục tiêu Paris vẫn còn lớn.
Điện khí hóa: sáng kiến “35-by-35” của nước chủ nhà
Thổ Nhĩ Kỳ đề xuất sáng kiến “35-by-35”, hướng tới nâng tỷ trọng điện trong tổng nhu cầu năng lượng toàn cầu từ khoảng 20% hiện nay lên 35% vào năm 2035. Theo Climate Action Tracker, để đạt mục tiêu này, tốc độ điện khí hóa hiện tại cần tăng khoảng bốn lần.
Chuyên gia Samuel Guéret (Climate Analytics) lưu ý điện khí hóa chỉ mang lại lợi ích môi trường khi nguồn điện đầu vào là năng lượng sạch. Nếu điện vẫn chủ yếu sản xuất từ than, việc chuyển thiết bị sang dùng điện chỉ dịch chuyển phát thải từ nơi sử dụng sang nhà máy điện.
Nhiều nền kinh tế đã có động thái rõ rệt: Trung Quốc đẩy mạnh điện khí hóa, Đài Loan và Hàn Quốc công bố lộ trình giảm phát thải. Theo Politico, bà Jackie Trad, Giám đốc điều hành Hội đồng Năng lượng sạch Australia, cho rằng quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu đã không thể đảo ngược.
Bài học từ lưới điện Australia
Thực tiễn tại Australia được nhắc đến như một minh chứng. Tháng 10/2026, đợt nắng nóng tại Sydney trùng thời điểm một số nhà máy nhiệt điện than tạm dừng bảo dưỡng, nhưng lưới điện bang New South Wales vẫn vận hành ổn định nhờ hàng trăm nghìn hệ thống pin lưu trữ tại hộ gia đình. Báo cáo bán niên của Hội đồng Năng lượng sạch Australia cũng ghi nhận số dự án năng lượng tái tạo đạt quyết định đầu tư cuối cùng trong nửa đầu năm 2026 đã vượt tổng số của cả năm 2025.
Tăng cường sử dụng điện mặt trời mái nhà giúp giảm gánh nặng chi phí tiền điện, đồng thời đóng góp thiết thực vào mục tiêu Net Zero (Ảnh: Reuters)
Năm nhóm giải pháp ETC đề xuất
ETC kiến nghị COP31 tập trung vào năm nhóm giải pháp.
- Thứ nhất, điện khí hóa sạch, đưa điện lên trên 50% tổng nhu cầu năng lượng vào năm 2050; riêng giải pháp này có thể giữ mức tăng nhiệt quanh 2,3°C.
- Thứ hai, giảm tỷ trọng điện than từ khoảng một phần ba hiện nay xuống dưới 5% vào giữa thế kỷ.
- Thứ ba, khử các-bon các ngành công nghiệp nặng gồm thép, xi măng, hóa chất, vận tải biển và hàng không, đi kèm mở rộng cơ chế định giá các-bon.
- Thứ tư, cắt giảm 45% phát thải khí mê-tan hằng năm vào năm 2050, tập trung vào khai thác nhiên liệu hóa thạch, bãi chôn lấp và chăn nuôi.
- Thứ năm, chấm dứt phá rừng vào năm 2035, qua đó tránh khoảng 4 tỷ tấn CO₂ phát thải mỗi năm.
Tài chính khí hậu vẫn thiếu hụt lớn
Tại COP29 (Baku), các nước phát triển đã cam kết huy động tối thiểu 300 tỷ USD mỗi năm đến năm 2035, nằm trong mục tiêu chung 1.300 tỷ USD mỗi năm từ cả khu vực công và tư. Tuy nhiên, theo UNEP, ngay cả khi tài chính công quốc tế tăng gấp ba lần, nguồn lực này cũng chỉ đáp ứng khoảng 23–29% nhu cầu của các nước đang phát triển.
Khoảng trống còn lại buộc phải lấp đầy bằng vốn tư nhân, tín dụng xanh và thị trường các-bon. Điểm chung của các kênh tài chính này là yêu cầu doanh nghiệp chứng minh mức phát thải và kết quả giảm phát thải bằng dữ liệu minh bạch, có thể đo đạc, báo cáo và thẩm định.
Tác động tới doanh nghiệp Việt Nam
Các định hướng tại COP31 cho thấy định giá các-bon sẽ tiếp tục lan rộng, nhất là với các ngành phát thải lớn như thép, xi măng, hóa chất. Cơ chế điều chỉnh biên giới các-bon (CBAM) của EU đã bước vào giai đoạn áp dụng chính thức từ năm 2026; trong nước, nghĩa vụ kiểm kê khí nhà kính theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP) và danh mục cơ sở bắt buộc kiểm kê theo Quyết định 42/2026/QĐ-TTg đang dần biến phát thải thành một khoản chi phí thực.
Song song đó, nguồn điện sử dụng trở thành yếu tố cạnh tranh khi khách hàng quốc tế yêu cầu giảm phát thải phạm vi 2. Doanh nghiệp cần chủ động các giải pháp như điện mặt trời áp mái, hợp đồng mua bán điện trực tiếp (DPPA) hoặc chứng chỉ năng lượng tái tạo I-REC để chứng minh việc sử dụng điện sạch.
CIC đồng hành cùng doanh nghiệp trên lộ trình Net Zero
Trước yêu cầu ngày càng cao về dữ liệu phát thải, nguồn điện sạch và tuân thủ các cơ chế định giá các-bon, Công ty Cổ phần Công nghệ và Tư vấn CIC sẵn sàng đồng hành. Với tiền thân là Trung tâm Tin học, trực thuộc Bộ Xây dựng, công ty CIC đã có hơn 35 năm kinh nghiệm về giải pháp phần mềm, thiết bị công nghệ cao và tư vấn phát triển bền vững trong xây dựng, vật liệu xây dựng và năng lượng.
Dịch vụ CIC có thể hỗ trợ:
- Kiểm kê khí nhà kính cấp cơ sở và cấp tổ chức theo ISO 14064-1, GHG Protocol và quy định của Việt Nam; lập kế hoạch và báo cáo kết quả giảm phát thải.
- Tư vấn tuân thủ CBAM cho doanh nghiệp xuất khẩu thép, nhôm, xi măng, phân bón sang thị trường EU.
- Đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA) và công bố môi trường sản phẩm (EPD) phục vụ xuất khẩu và hồ sơ công trình xanh.
- Chứng chỉ năng lượng tái tạo I-REC giúp doanh nghiệp giá trị hóa và chứng minh việc sử dụng điện sạch.
- Phần mềm quản lý carbon CAGE Carbon số hóa thu thập dữ liệu, tính toán phát thải và lập báo cáo.
- Dịch vụ liên quan: tư vấn thị trường các-bon (tín chỉ các-bon, CORSIA, Điều 6 Thỏa thuận Paris) và chứng chỉ công trình xanh.
Thông tin liên hệ:
Công ty CP Công nghệ và Tư vấn CIC
Hotline: 0866 059 659
Email: info@cic.com.vn
Website: www.netzero2050.vn | www.cic.com.vn
Nguồn: Tổng hợp từ NetZero.VN (10/11/2026), Dân Trí, Politico, Euronews và các báo cáo của UNEP, ETC, Climate Action Tracker.
