Cách phân loại và tính phát thải Scope 3 từ vận chuyển hàng hóa

Phát thải Scope 3 từ vận chuyển hàng xuất khẩu có thể thuộc danh mục 4 hoặc 9, tùy vào bên mua dịch vụ và phạm vi từng chặng. Với lô hàng đi bằng đường hàng không, doanh nghiệp có thể đối chiếu hợp đồng, vận đơn và dữ liệu từ đơn vị logistics để phân loại, ước tính lượng phát thải và cung cấp số liệu khi khách hàng yêu cầu.

Khi khách hàng nước ngoài yêu cầu số liệu phát thải của một lô hàng, doanh nghiệp xuất khẩu có thể có đầy đủ vận đơn và hóa đơn cước nhưng vẫn thiếu dữ liệu để tính. Với hàng đi bằng máy bay, doanh nghiệp cần xác định phần phát thải được phân bổ cho lô hàng, chặng nào thuộc phạm vi báo cáo và đơn vị vận tải đã tính những nguồn phát thải nào.

Bài toán này đáng chú ý khi hàng hóa thông qua các cảng hàng không Việt Nam đạt hơn 923.000 tấn trong nửa đầu năm 2026, tăng hơn 13% so với cùng kỳ, theo số liệu của Cục Hàng không Việt Nam. Đây là chỉ tiêu hàng hóa qua cảng, gồm phạm vi rộng hơn hàng xuất khẩu và khác với sản lượng do riêng các hãng hàng không Việt Nam vận chuyển.

Phát thải Scope 3 là gì trong vận chuyển hàng hóa?

Theo GHG Protocol, Scope 1 là phát thải trực tiếp từ nguồn doanh nghiệp sở hữu hoặc kiểm soát. Scope 2 là phát thải gián tiếp từ điện, hơi nước, nhiệt hoặc năng lượng làm mát mua vào. Scope 3 gồm các phát thải gián tiếp khác phát sinh trong chuỗi giá trị, được chia thành 15 danh mục.

Ví dụ, một nhà sản xuất linh kiện thuê đơn vị logistics vận chuyển hàng bằng đường hàng không. Nhiên liệu máy bay tiêu thụ tạo ra phát thải trực tiếp của hãng bay. Phần phát thải được phân bổ cho lô linh kiện có thể đi vào báo cáo Scope 3 của nhà sản xuất. Cùng một hoạt động được nhìn từ ranh giới báo cáo của hai doanh nghiệp khác nhau.

Vận chuyển hàng xuất khẩu thuộc danh mục 4 hay danh mục 9?

Một lô hàng có thể đi qua nhiều chặng với các bên mua dịch vụ khác nhau. Chẳng hạn, doanh nghiệp xuất khẩu thuê xe đưa hàng ra sân bay, còn khách hàng tự thuê chặng bay sau điểm bán. Khi đó, cần xem từng chặng theo hợp đồng, hóa đơn cước, điểm bán hoặc điểm giao hàng và quyền kiểm soát phương tiện. Điều kiện giao hàng là một căn cứ để đối chiếu với cách các bên thực tế tổ chức và chi trả vận chuyển.

Cách tính phát thải Scope 3 cho lô hàng vận chuyển bằng máy bay

Khi hãng vận tải cung cấp số liệu theo lô

Đối với hàng không, phương pháp IATA RP 1678 là một hướng dẫn tính CO₂ ở cấp lô hàng. Phương pháp sử dụng thông tin vận đơn cùng hệ số được xây dựng từ dữ liệu nhiên liệu và tải trọng vận chuyển. Tùy dữ liệu sẵn có, phép tính có thể sử dụng hệ số theo cặp điểm bay hoặc hệ số bình quân của mạng bay. Dữ liệu theo chuyến hoặc theo tuyến có thể phản ánh điều kiện vận chuyển cụ thể hơn khi phương pháp phân bổ được trình bày rõ.

Khi nhận số liệu từ hãng bay hoặc đơn vị giao nhận, doanh nghiệp nên kiểm tra mã lô hàng, các chặng được bao phủ, phương pháp phân bổ và đơn vị CO₂ hay CO₂e. Một kết quả CO₂ chỉ tính hoạt động bay có phạm vi khác với số liệu tính cả các chặng đường bộ, xử lý hàng tại kho hoặc phát thải từ sản xuất nhiên liệu. Nếu khách hàng yêu cầu dữ liệu theo một phương pháp cụ thể, chẳng hạn ISO 14083 hoặc Khung GLEC, nên thống nhất yêu cầu này với nhà vận tải trước khi lấy số liệu.

Khi chưa có số liệu phát thải theo lô

Doanh nghiệp có thể dùng phương pháp dựa trên khoảng cách để ước tính theo từng chặng:

Phát thải ước tính = Khối lượng hàng × Quãng đường vận chuyển × Hệ số phát thải

Nếu hệ số có đơn vị kg CO₂e/tấn-km, khối lượng phải tính bằng tấn và quãng đường tính bằng km. Với lô hàng đi bằng xe tải, sau đó chuyển sang máy bay, hãy chọn hệ số phù hợp cho từng phương thức rồi cộng các chặng thuộc phạm vi báo cáo. Khi dùng khoảng cách ước tính hoặc hệ số bình quân, doanh nghiệp cần lưu nguồn và giả định để có thể giải thích kết quả hoặc cập nhật khi có dữ liệu tốt hơn.

CORSIA và yêu cầu dữ liệu từ khách hàng liên quan thế nào?

Theo bài nguồn, Việt Nam tham gia giai đoạn tự nguyện của CORSIA từ ngày 01/01/2026. Đây là cơ chế hàng không quốc tế do ICAO điều phối, với các yêu cầu theo dõi, báo cáo, thẩm tra CO₂ và bù đắp phát thải theo phạm vi áp dụng đối với hãng khai thác. Yêu cầu dữ liệu Scope 3 của doanh nghiệp xuất khẩu thường phát sinh từ phía khách hàng và chuỗi cung ứng. Chẳng hạn, một nhà nhập khẩu lập báo cáo bền vững có thể đề nghị nhà cung cấp gửi số liệu vận tải để phục vụ báo cáo của họ. CORSIA và yêu cầu cung cấp dữ liệu theo hợp đồng hoặc từ khách hàng cần được xem xét riêng.

Nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) cũng là một phần của bối cảnh. Việc sử dụng SAF có thể giúp giảm phát thải vòng đời nhiên liệu khi đáp ứng các tiêu chí liên quan. Nếu nhà vận tải cung cấp số liệu có tính đến SAF, doanh nghiệp nên hỏi họ sử dụng phương pháp nào và mức giảm được phân bổ ra sao trước khi đưa vào báo cáo. Tác động đến cước vận chuyển phụ thuộc vào biểu phí và hợp đồng cụ thể.

Đọc thêm: Trung Quốc phát triển công nghệ sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững SAF từ gỗ

Doanh nghiệp xuất khẩu cần chuẩn bị dữ liệu gì?

Doanh nghiệp có thể bắt đầu với tuyến xuất khẩu thường xuyên hoặc nhóm lô hàng đã được khách yêu cầu số liệu. Bộ phận xuất nhập khẩu tập hợp vận đơn, bộ phận mua hàng xác nhận bên thuê và thanh toán cước, còn bộ phận ESG thống nhất ranh giới và cách tính. Khi ba bộ phận dùng chung mã lô hàng và biểu mẫu, số liệu có thể được đối chiếu từ báo cáo về từng chứng từ.

Quản lý dữ liệu kiểm kê khí nhà kính với Net Zero 2050 App

Dữ liệu vận chuyển là một phần trong bức tranh phát thải của doanh nghiệp. Net Zero 2050 App do CIC phát triển hỗ trợ tập trung dữ liệu hoạt động, tính toán phát thải Phạm vi 1 và 2, theo dõi kết quả và xuất báo cáo kiểm kê.

Công ty CP Công nghệ và Tư vấn CIC

Hotline: 0866 059 659 – 03322 68626

Email: info@cic.com.vn

Website: www.netzero2050.vn | www.cic.com.vn

Nguồn tham khảo: Bài phân tích Scope 3 hàng không trên Fili; 

Hướng dẫn tính phát thải Scope 3 của GHG Protocol.