Kiểm kê khí nhà kính 2026: Doanh nghiệp cần làm gì trước kỳ báo cáo và nộp trả hạn ngạch 2027?
Năm 2026 đánh dấu giai đoạn doanh nghiệp không thể tiếp tục đứng ngoài lộ trình kiểm kê khí nhà kính và quản lý hạn ngạch phát thải. Khi các quy định mới về thị trường carbon trong nước dần đi vào thực thi, việc chuẩn hóa dữ liệu phát thải, lập kế hoạch giảm nhẹ và chuẩn bị cho kỳ báo cáo năm 2027 trở thành yêu cầu cấp thiết đối với các cơ sở phát thải lớn.
Hành trình hướng tới Net Zero tại Việt Nam đang bước sang một giai đoạn mới: từ cam kết tự nguyện sang yêu cầu tuân thủ pháp lý có lộ trình, có hạn ngạch và có cơ chế thị trường. Tại Hội thảo trực tuyến với chủ đề Cập nhật quy định pháp lý về kiểm kê khí nhà kính và thị trường tín chỉ Carbon “ vừa diễn ra do Công ty Cổ phần Công nghệ và Tư vấn CIC tổ chức, các chuyên gia đã chỉ ra những quy định quan trọng và cập nhật cho các doanh nghiệp tham dự. Không chỉ cập nhật văn bản pháp lý mới, hội thảo còn tập trung giải đáp một câu hỏi rất thực tế: doanh nghiệp cần chuẩn bị gì ngay từ bây giờ để không bị động trước nghĩa vụ kiểm kê khí nhà kính, phân bổ hạn ngạch phát thải và sự hình thành của thị trường carbon trong nước?
Kiểm kê khí nhà kính không còn là báo cáo đơn lẻ
Tại hội thảo, các chuyên gia nhấn mạnh rằng kiểm kê khí nhà kính hiện không chỉ là một hoạt động báo cáo định kỳ. Đây đang trở thành nền tảng để doanh nghiệp quản trị phát thải, lập kế hoạch giảm nhẹ, theo dõi hạn ngạch và chuẩn bị tham gia thị trường carbon.
Theo các quy định hiện hành, các doanh nghiệp thuộc danh mục bắt buộc cần thực hiện ba nghĩa vụ trọng tâm: kiểm kê khí nhà kính định kỳ, xây dựng kế hoạch giảm nhẹ phát thải và tuân thủ hạn ngạch phát thải được phân bổ.
Các lĩnh vực chịu tác động bao gồm năng lượng, giao thông vận tải, xây dựng, công nghiệp, chất thải, nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất. Đây đều là những nhóm ngành có mức tiêu thụ năng lượng lớn, phát thải cao và chịu áp lực ngày càng lớn từ yêu cầu minh bạch môi trường, ESG, chuỗi cung ứng xanh và các cơ chế điều chỉnh carbon quốc tế.
| Ngành | Số doanh nghiệp | Hạn ngạch năm 2025 | Hạn ngạch năm 2026 |
|---|---|---|---|
| Xi măng | 51 | 73.363.234 tCO₂e | 80.277.575 tCO₂e |
| Nhiệt điện | 34 | 138.667.965 tCO₂e | 151.914.862 tCO₂e |
| Sắt thép | 25 | 31.051.193 tCO₂e | 36.199.017 tCO₂e |
| Tổng | 110 | 243.082.392 tCO₂e | 268.391.454 tCO₂e |
Những con số này cho thấy cơ chế hạn ngạch phát thải không còn là định hướng xa, mà đã bắt đầu bước vào giai đoạn triển khai cụ thể. Với các ngành phát thải lớn, việc chuẩn hóa dữ liệu, xác định nguồn phát thải và xây dựng lộ trình giảm nhẹ cần được thực hiện ngay từ sớm.
Hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon: chi phí hay cơ hội?
Khi được phân bổ hạn ngạch, doanh nghiệp phải theo dõi lượng phát thải thực tế và thực hiện nghĩa vụ nộp trả tương ứng. Nếu phát thải vượt quá hạn ngạch, doanh nghiệp có thể phải mua bổ sung hạn ngạch hoặc sử dụng tín chỉ carbon đủ điều kiện để bù trừ.
Theo cơ chế được cập nhật tại hội thảo, doanh nghiệp có thể sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ, nhưng mức sử dụng tối đa là 30% hạn ngạch phát thải được phân bổ.
Bên cạnh đó, trong một số trường hợp, doanh nghiệp có thể vay trước hạn ngạch của giai đoạn tiếp theo để bù đắp thiếu hụt hiện tại, với mức tối đa 15% lượng hạn ngạch được phân bổ. Tuy nhiên, phần hạn ngạch vay không được sử dụng để trao đổi, mua bán.
Điều này đặt ra một thực tế mới là phát thải không chỉ là vấn đề môi trường, mà còn gắn trực tiếp với chi phí vận hành, năng lực cạnh tranh và chiến lược đầu tư công nghệ của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp phát thải vượt hạn ngạch có thể phát sinh chi phí mua bù. Ngược lại, doanh nghiệp kiểm soát tốt phát thải, đầu tư công nghệ sạch và có dữ liệu minh bạch có thể giảm áp lực tuân thủ, tối ưu chi phí và tạo lợi thế khi thị trường carbon vận hành.
Thách thức lớn nhất nằm ở dữ liệu phát thải
Nhiều câu hỏi thực tế từ doanh nghiệp xoay quanh cách phân loại nguồn phát thải, phương án triển khai kiểm kê, quy trình lập báo cáo và yêu cầu minh chứng khi thẩm định. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp hiện đang gặp các điểm nghẽn lớn như:
- Dữ liệu tiêu thụ điện, nhiên liệu, nguyên liệu và sản lượng phân tán giữa nhiều phòng ban, nhà máy hoặc đơn vị thành viên.
- Nhân sự nội bộ chưa có đủ chuyên môn về kiểm kê khí nhà kính, hệ số phát thải, phạm vi phát thải và phương pháp tính toán.
- Hồ sơ minh chứng chưa được lưu trữ theo chuẩn, gây khó khăn khi báo cáo cần được kiểm tra, đối chiếu hoặc thẩm định độc lập.
- Quy trình kiểm kê còn thủ công, dễ sai sót và tốn nhiều thời gian tổng hợp.
Đây là lý do doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “làm báo cáo để nộp” sang tư duy “quản trị dữ liệu phát thải như một tài sản chiến lược”.
Đọc thêm:
CIC đồng hành cùng doanh nghiệp trên hành trình Net Zero
Với hơn 35 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực công nghệ, tư vấn chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững, CIC cũng cho ra mắt Net Zero 2050 App là nền tảng giúp doanh nghiệp cắt giảm từ 70% đến 90% thời gian và khối lượng công việc, triệt tiêu các rủi ro phạt hành chính, đồng thời tối ưu hóa tài sản hạn ngạch phát thải để sẵn sàng tham gia thị trường các-bon đầy tiềm năng. Doanh nghiệp có thể đăng ký trải nghiệm Net Zero 2050 App tại đây
Trong giai đoạn 2025–2026, doanh nghiệp càng chuẩn bị sớm hệ thống dữ liệu phát thải, quy trình kiểm kê và kế hoạch giảm nhẹ, càng có lợi thế trong việc giảm rủi ro tuân thủ, tối ưu chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Doanh nghiệp cần rà soát nghĩa vụ kiểm kê khí nhà kính, xây dựng hệ thống quản lý phát thải hoặc tìm hiểu giải pháp Net Zero 2050 App có thể liên hệ CIC để được tư vấn lộ trình phù hợp.
Hotline: 0866.059.659
Website: cic.com.vn – netzero2050.vn
