Làn sóng Data Center: Cơ hội để Việt Nam đặt nền móng xanh cho hạ tầng số

22 tháng 4 năm 2026 – Cùng một ngày, hai sự kiện xảy ra song song phản ánh rõ nét thế giới hạ tầng số đang đứng ở đâu: tại London, chín tổ chức hàng đầu thế giới về xây dựng và tài chính bền vững công bố thành lập Greening AI Data Centres Coalition (GADCC) – liên minh đặt ra luật chơi xanh cho data center toàn cầu; còn tại Hà Nội, Hội nghị DCCI 2026 (Data Center & Cloud Infrastructure Summit) phác thảo một bức tranh đầy hứa hẹn về thị trường trung tâm dữ liệu Việt Nam với tiềm năng tăng trưởng gấp 5–6 lần trong vòng chưa đầy một thập kỷ. Hai sự kiện này, khi đặt cạnh nhau, gửi đi một thông điệp rõ ràng: cơ hội và trách nhiệm đang đến cùng một lúc.

Quy mô thị trường toàn cầu vượt 600 tỷ USD, Việt Nam tăng trưởng nhanh

Theo các dự báo được nêu tại DCCI Summit 2026, quy mô thị trường trung tâm dữ liệu toàn cầu có thể đạt tới 627,4 tỷ USD vào năm 2030, trong đó riêng khu vực châu Á – Thái Bình Dương chiếm khoảng 174,8 tỷ USD. Dù chỉ chiếm chưa tới 1% về số lượng, các data center phục vụ AI đã tiêu thụ tới 25% tổng điện năng toàn ngành – và con số đó dự kiến còn tăng mạnh hơn trong thập kỷ tới.

Việt Nam đang nằm trong tốp những thị trường tăng trưởng nhanh nhất. Tổng công suất hiện tại đạt khoảng 104 MW, song được dự báo có thể tăng gấp 5-6 lần, lên gần 600 MW vào năm 2030. Ông Lê Bá Tân, CEO Viettel IDC, cho biết tốc độ tăng trưởng trung bình toàn cầu là 8,8%, khu vực APAC là 9,3%, trong khi Đông Nam Á đạt khoảng 14% – và Việt Nam đang tăng trưởng cao hơn trung bình thế giới một lần rưỡi.

Trên thị trường nội địa, Viettel IDC chiếm thị phần lớn nhất với 41%, tiếp theo là VNPT (24%), CMC Telecom (12%), FPT Telecom (11%) và VNG (9%). Dòng vốn quốc tế cũng đang đổ vào: các “ông lớn” như Microsoft và G42 đang lên kế hoạch triển khai các dự án tại TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2026–2027.

Ảnh: Viettel

Mặt trái của tốc độ tăng trưởng

Tuy nhiên, đằng sau những con số hấp dẫn là áp lực môi trường đang ngày càng lớn. Các data center hiện tiêu thụ khoảng 1,5–2% điện năng toàn cầu, và Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo nhu cầu này sẽ tăng hơn gấp đôi vào năm 2030. Goldman Sachs dự báo khoảng 60% nhu cầu data center mới có thể phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, thải thêm khoảng 220 triệu tấn CO₂ ra toàn cầu.

Nước cũng là vấn đề không kém phần nghiêm trọng. Một số data center lớn tiêu thụ tới 5 triệu gallon nước mỗi ngày – tương đương nhu cầu của cả một thị trấn nhỏ. IEA cũng cảnh báo 20% các dự án data center đang có nguy cơ bị chậm tiến độ do quá tải lưới điện.

Với Việt Nam, những thách thức này hiện hữu và rất cụ thể. Theo các chuyên gia tại DCCI Summit 2026, vấn đề năng lượng – yếu tố sống còn của các trung tâm dữ liệu – sẽ là điểm nghẽn lớn nếu không được quy hoạch bài bản. Phần lớn công suất 600 MW dự kiến đến năm 2030 vẫn chưa được xây – đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để định hướng đúng ngay từ thiết kế.

Liên minh quốc tế đặt ra luật chơi mới cho Trung tâm dữ liệu

Đúng vào thời điểm thị trường đang tăng tốc, chín tổ chức hàng đầu thế giới đã thành lập Greening AI Data Centres Coalition (GADCC) với mục tiêu xây dựng các tiêu chí minh bạch, có thể kiểm chứng để định nghĩa thế nào là data center thực sự “xanh” – giúp nhà đầu tư, nhà vận hành, cộng đồng và cơ quan quản lý cắt qua lớp greenwashing và định hướng dòng vốn đến các cơ sở thực sự giảm phát thải, bảo vệ nguồn nước, hệ thống năng lượng và cộng đồng địa phương.

Các thành viên sáng lập gồm: BRE (chủ sở hữu BREEAM), Climate Bonds Initiative, DGNB, GRESB, GBCA (Green Star), GBCSA, IGBC, USGBC (LEED) và WorldGBC – kết hợp chuyên môn về chứng nhận công trình, đánh giá hiệu suất, tài chính xanh và tiêu chuẩn bền vững.

Liên minh tập trung vào hai ưu tiên. Thứ nhất là xây dựng bộ tiêu chí bền vững chung: một khung tiêu chuẩn quốc tế thống nhất về hiệu suất môi trường và xã hội cho data center, bao phủ năng lượng, carbon, nước, chất thải, đa dạng sinh học và tác động cộng đồng. Thứ hai là thúc đẩy thị trường tài chính xanh, hỗ trợ phát triển các công cụ như trái phiếu xanh và vay liên kết bền vững cho các data center đạt chuẩn của liên minh.

“Hàng nghìn tỷ đô đang đổ vào xây dựng data center AI, nhưng nếu thiếu tiêu chuẩn rõ ràng, đây có thể trở thành thảm họa khí hậu. Giải pháp đơn giản thôi: năng lượng sạch, tái chế nước, tận dụng nhiệt thải. Liên minh này ra đời để đặt ra những nguyên tắc đó.” – Sean Kidney, CEO, Climate Bonds Initiative

“Data center đang nhanh chóng trở thành một phần của môi trường xây dựng, với tác động đáng kể lên hệ thống năng lượng, nguồn nước và cộng đồng địa phương. GADCC ra đời để đảm bảo tăng trưởng hạ tầng AI song hành với mục tiêu khí hậu và khả năng phục hồi dài hạn.” – Cristina Gamboa, CEO, World Green Building Council

“Đây không còn là lựa chọn – đó là điều bắt buộc cho tương lai số bền vững. Ấn Độ đã chứng minh hiệu quả năng lượng, khả năng phục hồi và quy mô lớn hoàn toàn có thể đi đôi với nhau.” – K S Venkatagiri, Giám đốc Điều hành, IGBC

Chứng nhận công trình xanh – Từ cam kết đến bằng chứng

Với bối cảnh Việt Nam, thông điệp của GADCC đặc biệt có ý nghĩa. Sự tham gia của các nhà đầu tư quốc tế không chỉ mang lại nguồn vốn mà còn kéo theo công nghệ, kinh nghiệm vận hành và tiêu chuẩn toàn cầu – yếu tố quan trọng giúp nâng tầm hệ sinh thái trung tâm dữ liệu Việt Nam. Nhưng tiêu chuẩn toàn cầu đó cần được hiện thực hóa bằng những công cụ cụ thể.

Các chứng nhận công trình xanh quốc tế – LEED, BREEAM, DGNB, Green Star, v.v – chính là công cụ đó. Không đơn thuần là một nhãn dán, những chứng nhận này cung cấp:

Framework đánh giá độc lập, toàn diện – đúng các tiêu chí về năng lượng, nước, carbon và tác động cộng đồng mà GADCC đang xây dựng, được bên thứ ba xác nhận thay vì tự tuyên bố.

Nền tảng cho tài chính xanh – trái phiếu xanh đã được phát hành thành công cho data center bởi các công ty như Switch và Vantage Data Centres. Chứng nhận xanh là điều kiện tiên quyết để tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi tương tự.

Ngôn ngữ chung với thị trường quốc tế – các tập đoàn công nghệ lớn đang mở rộng tại Việt Nam đặt yêu cầu ngày càng cao về ESG với nhà cung cấp dịch vụ. Chứng nhận xanh là điều kiện để cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu đó.

Đón đầu quy định – khi GADCC đang mở rộng để đón nhận thêm nhà đầu tư, chủ sở hữu, vận hành data center và các tổ chức vận động khí hậu, áp lực từ thị trường và pháp lý sẽ chỉ ngày càng tăng. Chứng nhận ngay từ giai đoạn thiết kế là cách để đi trước, thay vì chạy theo.

Như đại diện GBCSA nhận định: thị trường cần một cách tiếp cận “xây đúng” thay vì “xây nhanh” – để tạo ra hệ sinh thái hạ tầng số có khả năng phục hồi, đáng đầu tư và sẵn sàng cho tương lai. Với một thị trường đang trong chu kỳ đầu tư mạnh nhất lịch sử như Việt Nam, đây chính xác là thời điểm để lựa chọn hướng đi đó.

Nguồn: Climate Bonds Initiative (22/4/2026) & Dân Việt – DCCI Summit 2026 (22/4/2026).