Ủy ban châu Âu vừa ban hành trọn bộ 10 tài liệu hướng dẫn kỹ thuật CBAM, đánh dấu bước chuyển quan trọng của Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) sang giai đoạn vận hành đầy đủ. Theo đó, hàng hóa nhập khẩu vào EU phải kê khai phát thải dựa trên dữ liệu đo đạc thực tế và được thẩm định độc lập, thay cho số liệu ước tính từng được áp dụng trong giai đoạn chuyển tiếp.

Khung hướng dẫn do Tổng vụ Thuế và Liên minh Hải quan EU (DG TAXUD) ban hành được thiết kế theo hai tầng. Tầng nền tảng làm rõ toàn bộ chu kỳ tuân thủ, vai trò pháp lý của nhà nhập khẩu và cơ sở sản xuất ngoài khối, lộ trình thiết lập hệ thống giám sát phát thải tại chỗ, cùng cách hạch toán phát thải trực tiếp và gián tiếp trong sản phẩm. Riêng tài liệu số 4 hướng dẫn chi tiết cách khấu trừ số chứng chỉ CBAM phải mua, tương ứng phần hạn ngạch miễn phí còn lại theo Hệ thống giao dịch phát thải EU (EU ETS).

Tầng chuyên ngành đưa ra quy tắc kỹ thuật riêng cho 6 lĩnh vực chủ chốt:

• Sắt thép — phân định ranh giới phát thải giữa lò cao truyền thống, sắt hoàn nguyên trực tiếp (DRI) và lò hồ quang điện (EAF).
• Nhôm — công thức riêng cho nhôm nguyên sinh, nhôm tái chế và các công đoạn đùn ép hạ nguồn.
• Xi măng — ranh giới tính toán và hệ số phát thải trong quá trình nung clinker.
• Phân bón — kiểm kê chuỗi giá trị phức hợp của amoniac và axit nitric.
• Hydro và điện — khung hạch toán cho điện phân, hoàn nguyên khí methane (SMR) và các hợp đồng mua bán điện trực tiếp (PPA).

Ba điểm Doanh nghiệp cần lưu ý: Đo thực tế, kiểm toán độc lập, chi phí carbon tăng vọt

Điểm mấu chốt là bộ hướng dẫn này xóa bỏ khoảng trống pháp lý mà nhiều nhà xuất khẩu từng tận dụng. Từ nay, hàng vào EU chịu kiểm soát trên ba khía cạnh:

1. Số liệu phải là phát thải đo đạc thực tế tại từng nhà máy, tính đúng công thức EU. Dùng số liệu ước tính chung chung hoặc khai báo thiếu cơ sở có thể bị áp giá trị mặc định kèm tỷ lệ phạt.
2. Bắt buộc kiểm toán hằng năm bởi đơn vị thẩm định độc lập được EU công nhận (accredited verifiers). Báo cáo không có chứng thư xác minh đạt chuẩn sẽ bị từ chối thông quan.
3. Hóa đơn chứng chỉ carbon tăng mạnh với các nhà máy phụ thuộc điện lưới cường độ phát thải cao.

Với Việt Nam, sắt thép và nhôm — hai ngành xuất khẩu mũi nhọn sang EU — chịu áp lực lớn nhất. Do mặt bằng phát thải trung bình trong nước vẫn cao hơn ngưỡng sàn của EU, doanh nghiệp chưa chủ động khử carbon có thể phải trả thêm hàng trăm đến hàng nghìn USD chi phí carbon mỗi tấn hàng, ăn mòn trực tiếp lợi thế cạnh tranh về giá.

Phương án số hóa dữ liệu phát thải và chuẩn hóa năng lực tuân thủ

Khi rào cản kỹ thuật đã được lượng hóa chi tiết, dữ liệu phát thải minh bạch và sẵn sàng kiểm toán trở thành “tấm vé” giữ chỗ tại thị trường châu Âu. Ba việc doanh nghiệp cần làm ngay:

• Đầu tư hạ tầng đo đếm — công tơ thông minh, thiết bị quan trắc phát thải liên tục (CEMS), cảm biến IoT và nền tảng phần mềm hạch toán carbon chuyên dụng, để dữ liệu được lưu vết theo thời gian thực.
• Rà soát và tối ưu quy trình sản xuất — giảm tiêu hao năng lượng, xây lộ trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo qua cơ chế PPA.
• Chuẩn hóa hồ sơ theo phương pháp luận EU — để mỗi con số phát thải đều “chịu được” đợt thẩm định độc lập.

CIC – Đồng hành cùng doanh nghiệp trên hành trình carbon

Là đơn vị tư vấn phát triển bền vững với năng lực kỹ thuật chuyên sâu, Trung tâm Giải pháp Bền vững (CSS) – Công ty CIC đồng hành cùng doanh nghiệp trọn vòng đời dự án carbon:

• Kiểm kê khí nhà kính (GHG Inventory) theo chuẩn quốc tế, làm nền tảng cho mọi dự án tín chỉ.
• Rà soát & lựa chọn phương pháp luận phù hợp với danh mục Điều 6, đánh giá tiềm năng tạo tín chỉ của dự án.
• Thiết kế dự án, thiết lập đường cơ sở và hệ thống MRV đáp ứng yêu cầu thẩm định quốc tế.
• Hỗ trợ đăng ký, thẩm định và chuyển giao tín chỉ theo cơ chế hợp tác song phương.

Thị trường carbon quốc tế không còn là câu chuyện của tương lai – nó đang được “mở khóa” ngay hôm nay. Doanh nghiệp chuẩn bị sớm sẽ là người nắm lợi thế.

Trải nghiệm Net Zero 2050 App để quản lý dữ liệu phát thải, theo dõi hành trình giảm carbon và từng bước hiện thực hóa mục tiêu Net Zero của doanh nghiệp.

Trung tâm Tư vấn Phát triển bền vững và Giải pháp công nghệ kỹ thuật (CSS) – Công ty CP Công nghệ và Tư vấn CIC

Hotline: 0866 059 659

Email: info@cic.com.vn

Website: www.netzero2050.vn | www.cic.com.vn