Tín chỉ carbon 27/02/2026

Tín chỉ carbon đầu tiên của cơ chế Thỏa thuận Paris: Một cột mốc lịch sử

Ngày 26/2/2026, cơ chế thị trường tín chỉ carbon toàn cầu do Liên hợp quốc thiết lập theo Thỏa thuận Paris đã chính thức phê duyệt những tín chỉ carbon đầu tiên. Hơn 10 năm sau khi Thỏa thuận Paris được ký kết, cơ chế thị trường carbon quốc tế theo thỏa thuận này lần đầu tiên chính thức hoạt động, với dự án được cấp tín chỉ đầu tiên là dự án bếp nấu sạch tại Myanmar. (UNFCCC)

Bếp đốt truyền thống sẽ được thay thế bởi các biện pháp bếp sinh khối phát thải thấp hơn (Nguồn: UNFCCC)

Dự án đầu tiên được cấp tín chỉ carbon

Tín chỉ carbon (carbon credit) đầu tiên được cấp cho dự án phân phối bếp đun sinh khối hiệu quả cao tại Myanmar. Các bếp này tiêu thụ ít nhiên liệu hơn bếp truyền thống, mang lại lợi ích kép:

Giảm phát thải CO₂ và giảm áp lực khai thác rừng
Cải thiện chất lượng không khí trong nhà – bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt phụ nữ và trẻ em

Tín chỉ từ dự án này sẽ được sử dụng theo hai hướng: Hàn Quốc dùng một phần để đáp ứng yêu cầu trong hệ thống giao dịch phát thải quốc gia; phần còn lại được Myanmar tính vào mục tiêu khí hậu quốc gia (NDC).

Loại bếp củi cải tiến tại Myanmar. Ảnh: UNFCCC

Cơ chế carbon của Thỏa thuận Paris khác gì với CDM trước đây?

Cơ chế carbon mới được gọi là Paris Agreement Crediting Mechanism (hay Article 6.4 mechanism – Cơ chế tín chỉ theo Điều 6.4 của Thỏa thuận Paris). Đây là sự kế thừa và thay thế cho cơ chế trước đó là Clean Development Mechanism (CDM) từ Nghị định thư Kyoto. Cả hai đều tạo ra tín chỉ bằng cách chứng minh dự án giảm phát thải, nhưng Article 6.4 được thiết kế với những yêu cầu chặt chẽ hơn về tính minh bạch, tính bổ sung (tức giảm phát thải thực sự ngoài kịch bản bình thường – BAU) và tích hợp trực tiếp với mục tiêu khí hậu quốc gia (NDCs) của mỗi nước.

Một điểm quan trọng là tín chỉ carbon của cơ chế mới được tính toán bằng các phương pháp khoa học cập nhật và thường “thận trọng” hơn, dẫn đến số lượng tín chỉ thấp hơn khoảng 40% so với cách tính nếu dùng tiêu chuẩn CDM cũ. Đây là nỗ lực nhằm đảm bảo mỗi tín chỉ phản ánh đúng một tấn CO₂ được giảm thực tế.

Dưới đây là bảng so sánh:

Tiêu chí	CDM (Kyoto)	Article 6.4 (Paris)
Tính minh bạch	Trung bình	Cao hơn, cập nhật theo khoa học
Tính bổ sung	Yêu cầu cơ bản	Yêu cầu chặt chẽ hơn
Liên kết với NDC	Không bắt buộc	Tích hợp trực tiếp
Điều chỉnh tương ứng	Không có	Bắt buộc
Số tín chỉ được cấp	Cao hơn	Thấp hơn ~40%

Cơ chế mới so với các tiêu chuẩn carbon khác (Gold Standard, Verra)

Đối với người mới tìm hiểu thị trường carbon, thường gặp các tiêu chuẩn như Gold Standard hay Verra – đây là các tiêu chuẩn tự nguyện được sử dụng rộng rãi trong thị trường tín chỉ tự nguyện (Voluntary Carbon Markets). Những tiêu chuẩn này đều tạo ra các tín chỉ có thể mua bán bởi các công ty muốn bù đắp phát thải để đạt mục tiêu tự nguyện.

Điểm khác biệt chính là:

Cơ chế Article 6.4 của Thỏa thuận Paris được thiết kế để phục vụ cả mục tiêu khí hậu quốc gia và mục tiêu tuân thủ (compliance) cho các doanh nghiệp. Tức là tín chỉ có thể được dùng để đáp ứng cam kết khí hậu chính thức và có tính pháp lý cao hơn.
Gold Standard/Verra thường được sử dụng trong thị trường tự nguyện, nơi các doanh nghiệp tự mua tín chỉ để đạt mục tiêu bền vững hoặc để báo cáo ESG, không nhất thiết phục vụ mục tiêu pháp lý quốc gia.
Cơ chế của Thỏa thuận Paris yêu cầu điều chỉnh tương ứng (corresponding adjustment) trong báo cáo khí nhà kính quốc gia – điều mà nhiều tiêu chuẩn tự nguyện không bắt buộc. Cơ chế này đảm bảo tín chỉ giảm phát thải đã bán cho nước khác sẽ không được tính vào thành tích khí hậu của nước bán.

Ý nghĩa của tín chỉ carbon đầu tiên với Việt Nam và doanh nghiệp

Việt Nam đang xây dựng thị trường carbon nội địa theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP và Nghị định 119/2025/NĐ-CP về tổ chức sàn giao dịch carbon. Sự kiện Article 6.4 chính thức hoạt động mở ra những cơ hội quan trọng:

Doanh nghiệp Việt Nam có thể phát triển dự án giảm phát thải để bán tín chỉ cho thị trường quốc tế theo cơ chế Article 6.4 – kênh tài chính xanh mới
Nhà đầu tư nước ngoài có thể tham gia các dự án tín chỉ carbon tại Việt Nam (năng lượng tái tạo, lâm nghiệp, nông nghiệp bền vững) với chuẩn mực quốc tế rõ ràng
Tiêu chuẩn minh bạch cao hơn từ cơ chế mới tạo áp lực tích cực, nâng chất lượng các dự án carbon tại Đông Nam Á

Kết luận

Việc phê duyệt tín chỉ carbon đầu tiên theo Article 6.4 ngày 26/2/2026 đánh dấu cột mốc quan trọng: thị trường carbon quốc tế theo Thỏa thuận Paris đã chuyển từ giai đoạn thiết kế sang vận hành thực tế. Với các tiêu chuẩn chặt chẽ hơn về tính minh bạch, tính bổ sung và cơ chế chống đếm hai lần, Article 6.4 hứa hẹn tạo nền tảng vững chắc hơn cho một thị trường carbon toàn cầu đáng tin cậy.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Q: Điều 6.4 của Thỏa thuận Paris là gì?
A: Điều 6.4 là cơ chế tạo tín chỉ carbon dưới Thỏa thuận Paris, vận hành bởi hệ thống giám sát của UNFCCC. Cơ chế này cho phép các dự án/hoạt động giảm phát thải tạo tín chỉ có thể giao dịch, đồng thời phải đáp ứng yêu cầu chặt chẽ về minh bạch, tính bổ sung (additionality) và tránh tính đếm đôi.

Q: Vì sao dự án bếp nấu sạch Myanmar lại là dự án đầu tiên được cấp tín chỉ?
A: Dự án bếp nấu sạch giúp giảm tiêu thụ nhiên liệu truyền thống và cắt giảm phát thải từ hoạt động đun nấu, đồng thời giảm ô nhiễm không khí trong nhà. Đây là loại dự án có cách đo lường và thẩm tra tương đối rõ ràng dựa trên dữ liệu sử dụng nhiên liệu và số hộ thụ hưởng, nên phù hợp để triển khai phát hành tín chỉ trong giai đoạn đầu vận hành cơ chế Điều 6.4.

Q: “Corresponding adjustment” là gì và giúp tránh đếm đôi như thế nào?
A: “Corresponding adjustment” (điều chỉnh tương ứng) là cách một quốc gia điều chỉnh sổ sách phát thải/NDC khi lượng giảm phát thải đã được chuyển ra ngoài (ví dụ bán tín chỉ để bên khác sử dụng). Cơ chế này giúp đảm bảo một tấn CO₂ giảm phát thải không bị tính hai lần: vừa ghi nhận cho quốc gia chủ nhà, vừa ghi nhận cho bên mua/bên sử dụng tín chỉ.

Q: Điều 6.4 khác CDM (Kyoto) ở điểm nào quan trọng nhất?
A: CDM thuộc giai đoạn Kyoto, còn Điều 6.4 được thiết kế để phù hợp mục tiêu NDC của các quốc gia trong Thỏa thuận Paris. Khác biệt quan trọng là yêu cầu tránh đếm đôi rõ ràng hơn (liên quan corresponding adjustment) và tiêu chuẩn minh bạch/giám sát được siết chặt nhằm tăng độ tin cậy của tín chỉ trên thị trường carbon toàn cầu.

Q: Doanh nghiệp nên chuẩn bị gì để tham gia thị trường tín chỉ carbon?
A: Doanh nghiệp nên bắt đầu từ đo lường và quản trị dữ liệu phát thải (MRV), sau đó xác định các cơ hội dự án giảm phát thải có thể tạo tín chỉ (năng lượng, quy trình, nhiên liệu, nông nghiệp…). Đồng thời cần chuẩn bị hồ sơ chứng minh tính bổ sung, kế hoạch giám sát và xác định rõ mục tiêu sử dụng tín chỉ (tuân thủ hay tự nguyện) để chọn cơ chế/tiêu chuẩn phù hợp và tránh rủi ro “đếm đôi” hoặc tuyên bố khí hậu không chính xác.