Tín chỉ carbon đầu tiên của cơ chế Thỏa thuận Paris: Một cột mốc lịch sử

Ngày 26/2/2026, cơ chế thị trường tín chỉ carbon toàn cầu do Liên hợp quốc thiết lập theo Thỏa thuận Paris đã chính thức phê duyệt những tín chỉ carbon đầu tiên. Hơn 10 năm sau khi Thỏa thuận Paris được ký kết, cơ chế thị trường carbon quốc tế theo thỏa thuận này lần đầu tiên chính thức hoạt động, với dự án được cấp tín chỉ đầu tiên là dự án bếp nấu sạch tại Myanmar. (UNFCCC)

Bếp đốt truyền thống sẽ được thay thế bởi các biện pháp bếp sinh khối phát thải thấp hơn (Nguồn: UNFCCC)

Dự án và tín chỉ carbon được cấp

Tín chỉ carbon được cấp cho một dự án phân phối bếp đun sinh khối hiệu quả cao ở Myanmar. Các bếp này tiêu thụ ít nhiên liệu hơn, giúp giảm khí thải CO₂ và áp lực lên rừng, đồng thời cải thiện chất lượng không khí trong nhà – một lợi ích kép cho khí hậu và sức khỏe cộng đồng. Một phần tín chỉ sẽ được sử dụng bởi các đơn vị ở Hàn Quốc để đáp ứng yêu cầu trong hệ thống giao dịch khí thải quốc gia của họ, phần còn lại sẽ được Myanmar tính vào mục tiêu khí hậu quốc gia (NDC).

Cơ chế carbon của Thỏa thuận Paris khác gì với CDM trước đây?

Cơ chế mới được gọi là Paris Agreement Crediting Mechanism (hay Article 6.4 mechanism – Cơ chế tín chỉ theo Điều 6.4 của Thỏa thuận Paris). Đây là sự kế thừa và thay thế cho cơ chế trước đó là Clean Development Mechanism (CDM) từ Nghị định thư Kyoto. Cả hai đều tạo ra tín chỉ bằng cách chứng minh dự án giảm phát thải, nhưng Article 6.4 được thiết kế với những yêu cầu chặt chẽ hơn về tính minh bạch, tính bổ sung (tức giảm phát thải thực sự ngoài kịch bản bình thường – BAU) và tích hợp trực tiếp với mục tiêu khí hậu quốc gia (NDCs) của mỗi nước.

Một điểm quan trọng là tín chỉ của cơ chế mới được tính toán bằng các phương pháp khoa học cập nhật và thường “thận trọng” hơn, dẫn đến số lượng tín chỉ thấp hơn khoảng 40% so với cách tính nếu dùng tiêu chuẩn CDM cũ. Đây là nỗ lực nhằm đảm bảo mỗi tín chỉ phản ánh đúng một tấn CO₂ được giảm thực tế.

Cơ chế mới so với các tiêu chuẩn carbon khác (Gold Standard, Verra)

Đối với người mới tìm hiểu thị trường carbon, thường gặp các tiêu chuẩn như Gold Standard hay Verra – đây là các tiêu chuẩn tự nguyện được sử dụng rộng rãi trong thị trường tín chỉ tự nguyện (Voluntary Carbon Markets). Những tiêu chuẩn này đều tạo ra các tín chỉ có thể mua bán bởi các công ty muốn bù đắp phát thải để đạt mục tiêu tự nguyện.

Điểm khác biệt chính là:

• Cơ chế Article 6.4 của Thỏa thuận Paris được thiết kế để phục vụ cả mục tiêu khí hậu quốc gia và mục tiêu tuân thủ (compliance) cho các doanh nghiệp. Tức là tín chỉ có thể được dùng để đáp ứng cam kết khí hậu chính thức và có tính pháp lý cao hơn.
• Gold Standard/Verra thường được sử dụng trong thị trường tự nguyện, nơi các doanh nghiệp tự mua tín chỉ để đạt mục tiêu bền vững hoặc để báo cáo ESG, không nhất thiết phục vụ mục tiêu pháp lý quốc gia.
• Cơ chế của Thỏa thuận Paris yêu cầu điều chỉnh tương ứng (corresponding adjustment) trong báo cáo khí nhà kính quốc gia – điều mà nhiều tiêu chuẩn tự nguyện không bắt buộc. Cơ chế này đảm bảo tín chỉ giảm phát thải đã bán cho nước khác sẽ không được tính vào thành tích khí hậu của nước bán.

Ý nghĩa của tín chỉ đầu tiên

Việc cấp tín chỉ đầu tiên là một bước đánh dấu rằng cơ chế thị trường theo Thỏa thuận Paris đã chuyển từ giai đoạn thiết kế sang vận hành, mở ra cơ hội mới cho các dự án giảm phát thải trên toàn cầu và kênh tài chính hỗ trợ các nước đang phát triển đạt mục tiêu khí hậu của mình. Đồng thời, tín chỉ này phản ánh những tiêu chuẩn chặt chẽ hơn về tính minh bạch và đo lường, nhằm tăng tính tin cậy của thị trường carbon quốc tế mới.